Zapraszamy do zapoznania się z kolejnymi ćwiczeniami opracowanymi przez p. M. Folkierską- Żukowską.

KSZTAŁTOWANIE  I ROZWÓJ JĘZYKA W DOMU
(PROPOZYCJE KSZTAŁTOWANIA I DOSKONALENIA UMIEJĘTNOŚCI JĘZYKOWYCH I MOWY)

Trochę teorii.

Nabywanie języka odbywa się w domu w sposób naturalny, jeśli nie ma barier w postaci zaburzeń funkcji narządów zmysłów związanych z odbiorem i nadawaniem wypowiedzi w danym języku. Jeśli głuche dziecko rodzi się w rodzinie głuchej korzystającej z języka migowego, to od urodzenia uczy się migać i to jest jego język domowy – macierzysty. Języka polskiego uczy się ono jako drugiego, „obcego”, na bazie języka migowego. Proces ten jest długotrwały ale daje dobre efekty chociaż przy dużym nakładzie pracy  - przede wszystkim samego dziecka. W rodzinie słyszącej podstawowym językiem komunikacji jest język foniczny – mówiony. Dziecko słyszące zarówno pochodzące z rodziny słyszącej jak i głuchej, musi nie tylko słuchać, ale otrzymać od osób słyszących wsparcie w nabywaniu znaków języka polskiego (słownictwa i gramatyki),  mówienia, czytania i pisania. Wsparcie dziecka głuchego z rodziny słyszącej musi być zwielokrotnione. Poza olbrzymią pracą rodziców i rodzin, konieczne jest włączenie się specjalistów, od najwcześniejszego dzieciństwa wspomagających rodziny w nabywaniu przez dziecko języka, czytania i pisania oraz komunikacji słownej w postaci mówienia.

Aparaty słuchowe klasyczne a także implanty, są narzędziem niezbędnym do nauki języka fonicznego – ale wymagają spełnienia warunku systematycznego kształcenia funkcji słuchowej, rozumienia języka, pamięci słownej i głosu.

 Nauka mówienia jest dla osób głuchych korzystających z aparatów słuchowych związana z nauką melodii (intonacji, akcentu, rytmu) oraz artykulacji języka w ciągu mownym. W odbiorze dotyczy również wsparcia czytaniem z ust.

Porozumiewanie się, czyli przekazywanie wzajemne informacji między nadawcą i odbiorcą, odbywa się zawsze za pomocą języka i czy jest to język migowy, foniczny, czy pisany – odnosi się do zasobu słownictwa i gramatyki danego języka. Nabycie zasobu języka polskiego jest dla osób z wadami słuchu niezwykle pracochłonne i czasochłonne. Jeśli na progu szkoły nie znają one języka polskiego w stopniu wystarczającym do nauki, równocześnie z nauką języka muszą one nabywać wiedzę z przedmiotów szkolnych. Sytuacja ta wymusza stosowanie narzędzi wspomagania zwłaszcza wobec tych uczniów, którzy mają słabą znajomość zarówno języka polskiego jak i migowego.

Współpraca terapeutów z rodzicami jest w tej pracy niezbędna i tworzy zespół wzajemnie się wspomagający i uzupełniający. Aby opanować zasób języka polskiego niezbędny do komunikacji oraz korzystania z podręczników, konieczne jest wielokrotne usłyszenie, powtórzenie i ćwiczenie użycia wszystkich elementów składających się na język, zwłaszcza słownictwa i konstrukcji wypowiedzi. Im większa jest częstotliwość i różnorodność skojarzeń brzmienia, wymówienia / czytania oraz użycia w zdaniu danego elementu (np. wyrazu lub wyrażenia), tym szybciej  wchodzi on do zasobu pamięci językowej dziecka i może być czynnie wykorzystany w komunikacji. ­Oczywiście rozumienie przenika cały ten proces i jest podstawowym warunkiem uczenia się.

Ważną rolą rodziców i rodziny dziecka niesłyszącego i słabosłyszącego jest włączenie nauki języka polskiego do codziennych zajęć domowych.


KIEDY JEST CZAS NA ĆWICZENIA  JĘZYKOWE?

           Nauka może  przeplatać się z innymi czynnościami, aby uczyć się mimowolnie lub możliwie atrakcyjnie. Każde wyjście, wyjazd czy spacer może być wspólnie  omówiony, zaplanowany, ujęty w formie językowej (plan, projekt) a powrót do domu można zakończyć krótką notatką, kroniką, sprawozdaniem, fragmentem dziennika lub pamiętnika (początkowo w formie obrazkowej, stopniowo mieszanej a w końcu z przewagą tekstu pisanego). Dla budowania i podnoszenia sprawności językowej ma to olbrzymie znaczenie: nie powinniśmy poprzestawać na samym przeżyciu i porozumiewaniu się pozajęzykowym -mimiką, gestem, formami mieszanymi. Język od najwcześniejszego dzieciństwa powinien stawać się pomostem łączącym a nie dzielącym dziecko z otoczeniem: rodziną, rówieśnikami, a później przedszkolem i szkołą.

 

 

CZYTANIE – SŁUCHANIE – KONTAKT Z TEKSTEM JĘZYKOWYM

 

Młodsze i najmłodsze…

 

 „POCZYTAJ MI MAMO!”

Doradzam wspólne czytanie od najwcześniejszego dzieciństwa. Tak, jak dzieci słyszące oglądają z rodzicami lub rodzeństwem książeczki obrazkowe, następnie z minimalną ilością tekstu, równocześnie słuchając opisu w formie słownej, podobnie dzieci niesłyszące powinny doświadczać takiego samego kontaktu z książką i stopniowo powiększać to doświadczenie. Język migowy może stanowić pomost w rozumieniu i komunikacji wokół czytanego tekstu.  Wielokrotny kontakt z tą samą książeczką, wspólne zabawy naśladowcze, tworzenie mini – dialogów z podziałem na role, przede wszystkim stają się okazją do bycia razem i z tego względu zawsze są przyjemnym przeżyciem dla dziecka. W sposób naturalny stają się powtarzalnym rytuałem i tworzą przyzwyczajenie do codziennego czytania, poszerzając zakres rozumianych pojęć i form językowych.* Przy okazji dziecko uczy się uważnie obserwować twarz czytającego, dostrzega i zapamiętuje artykulacje, intonację mowy; koncentruje się także na elementach tekstu pisanego dokonując podstawowych procesów  poznawczych związanych z czytaniem.

            Uczenie się języka fonicznego i sprawność w mowie trwają wiele lat, lecz kontakt z językiem pisanym warto rozpocząć jak najwcześniej. Będzie on wsparciem w nauce mowy i języka w innych jego formach.

*Budowanie słownictwa w magazynie pamięciowym dziecka ma najpierw charakter bierny, tzn. że dziecko już rozumie  znaczenie (kojarzy z rzeczą, działaniem, uczuciem)  ale jeszcze nie ma sprawności wymówienia a także pamiętania danego elementu. Czytanie i dialog z dzieckiem w oparciu o oglądane książeczki lub czytany wspólnie tekst, ma właśnie to podstawowe znacze­nie dla budowania języka w postaci biernej. To doświadczenie stopniowo przybiera postać czynną,  kiedy dziecko zaczyna wprawiać się w samodzielnym czytaniu lub mówieniu. Uczy się również rozpoznawać pojedyncze wyrazy  a nawet pisane zdania. Kolejność, w jakiej pojawią się te  Umiejętności może być „od czytania do mówienia” lub odwrotna, ale warto uczyć czytania prawie równolegle lub z pewnym wyprzedzeniem. Zależy to od wieku, w którym zaczyna się pracować nad tymi umiejętnościami oraz od  indywidualnych możliwości i cech dziecka.

            Etykietowanie, czyli pisemne nazywanie przedmiotów, postaci oraz ich cech, miejsc,  czynności i stanów, jest bardzo ważnym etapem w nabywaniu języka. Pozwala kojarzyć nazwy z ich forma pisaną. Gromadzenie słownictwa w formie etykietek, tworzenie albumów obrazkowo – wyrazowych i wykorzystanie tych materiałów w domowej  nauce języka, przygotowuje do czytania.

 

trochę starsze…

 

W szkole

Język migowy dla wielu uczniów stanowi podstawę, na której następuje dalsza nauka; bez tej podstawy jest im trudno uczyć się języka polskiego, dlatego zachęcam rodziców do nauki języka migowego.

Warto skorzystać ze Słownika Migowego (płyta CD), dostępnego w bibliotece szkolnej, szkolnych kursów migowych oraz lekcji i słowników na stronach internetowych.

 Chcąc nauczyć się języka polskiego musimy wielokrotnie i w różnych formach "używać języka", trenować jego postać mówioną i pisaną. Obie te formy wzajemnie się wspierają.



KONIECZNIE PRZY BIURKU?

Niekoniecznie…

            Od pomysłowości rodziców zależy, czy będą to lekcje nudne i męczące, połączone z nieprzyjemnymi przeżyciami, czy zabawa językiem polskim. Gry językowe, zabawy połączone z nauką mogą być zorganizowane pomysłowo.

A jeśli już biurko czy stół do pracy, to warto uczynić je miejscem atrakcyjnym, odpowiednio przystosowanym, wygodnym i przyjemnym dla dziecka.

         Ważne jest przyzwyczajenie dziecka do codziennych zajęć językowych, które mogą stać się wspólną zabawą części rodziny lub odbywać się w gronie kolegów. Taki rytuał po pewnym czasie staje się codziennością i nie musi być dla dziecka nieprzyjemny.

Wielu rzeczy można się uczyć mimowolnie - "przy okazji". Oczywiście nie powinniśmy zostawiać dziecka "z tym problemem" osamotnionego lecz umiejętnie dozować pracę samodzielną i wsparcie oraz nagradzać jego wysiłek.

Warto gromadzić brudnopisy, które pozwalają przeanalizować typy błędów popełnianych przez dziecko oraz zauważyć postępy*.

Każde zadanie powinno być w pewnym stopniu sterowane, doglądane przez rodziców lub starsze rodzeństwo i wspomagane lecz równocześnie samodzielne.

*Popełnianie błędów i wszystkie trudności w redagowaniu tekstów są dla ucznia bardzo kształcące:  sam dostrzega  swoje problemy, kieruje uwagę na  styl wypowiedzi, stopniowo nabywa umiejętności samodzielnego wypowiadania się i odwagi w komunikowaniu. Rośnie poczucie wiary w swoje możliwości i satysfakcja z własnej pracy.


            Samodzielne czytanie jest męką dla osób słabo znających język lub mających trudności z mową. Rozumienie tekstu jest podstawową umiejętnością potrzebną w kontakcie z literaturą i każdą inną formą pisaną.

            Czytanie, pisanie i mowa opierają się na języku, chociaż każda z tych form korzysta z trochę innych narządów zmysłów i umiejętności.

            Dzieci niesłyszące i słabosłyszące bazują na języku migowym lub mowie, zależnie od środowiska, w którym się rozwijają oraz stopnia i rodzaju trudności słuchowych. W szkole korzystają z tej formy porozumiewania się, która jest bardziej dostępna i łatwiejsza na różnych poziomach rozwoju. W toku nauki rozwijają poszczególne umiejętności i dostosowują sposób porozumiewania się do sytuacji i rozmówcy.

Tekst pisany jest niezbędny do korzystania z podręczników i pobierania nauki. Dlatego umiejętność czytania i pisania (ze zrozumieniem) jest jedną z zasadniczych sprawności.

 


PROPOZYCJE ĆWICZEŃ JĘZYKOWYCH   DLA DZIECI SZKOLNYCH

 

 

                 Jest wiele okazji do ćwiczeń językowych. Część działań dziecka ma charakter wypoczynkowy czy rekreacyjny i łączy się z przyjemnymi wrażeniami. Przeżycia te można wykorzystać jako pretekst do rozmów, opowiadań, pisania i czytania.

Poniższa lista ćwiczeń jest propozycją różnych aktywności językowych, które można wybrać w zależności od zainteresowań, potrzeb, wieku i poziomu zaawansowania ucznia.

 

 SŁUCHANIE I WSPÓLNE CZYTANIE TEKSTÓW LITERACKICH,
KORESPONDENCJI, PRZEWODNIKÓW TURYSTYCZNYCH, PRZEPISÓW I INSTRUKCJI

            Osłuchanie i bezpośredni kontakt z wzorcowymi tekstami w różnych formach literackich i użytkowych to dobry wzór poprawności językowej oraz możliwość treningu rozumienia języka


 ROZWIJANIE WYOBRAŹNI: TWÓRCZOŚĆ WŁASNA


opowiadanie - ćwiczenie trybu przypuszczającego


·         Co by było gdyby...

·         Gdybym był dziewczyną / kotem, drzewem…

·         Gdyby nagle spadł śnieg


ćwiczenie czasu przyszłego, odmiany przez osoby, użycie form liczby i rodzaju

·         Kiedy skończę...lat....

·         W przyszłe wakacje Adam  ...

·         Za miesiąc Ewa ...

ćwiczenie trybu rozkazującego, równoważników zdania, następstwo czynności

·         Przepis:

Weź ...,dodaj...włóż...



·         Instrukcja prasowania bluzki, użycia odkurzacza


Ćwiczenie wyobraźni, dowcipu, żartu; umiejętność wchodzenia w różne role i podążania za treścią; ćwiczenie czasu przeszłego, rozwinięcie zdania
·         Kiedy rano obudziłem się na dachu sąsiedniego domu...

·         Kiedy Ania zauważyła Krzysia wspinającego się na  słup latarni...


Ćwiczenie krótkich form użytkowych  pisanych wg schematu


.         Ogłoszenie, prośba, informacja, notatka

 .         List, kartka pocztowa, liścik

 .        Wizytówka, notka biograficzna, życiorys / cv /

Ćwiczenie zwięzłej wypowiedzi - zdanie oznajmujące, równoważnik zdania

.         Podpisywanie zdjęć, ilustracji - "kto?, gdzie?, kiedy?, co robi?, jak?


Próba redagowania ciekawostek z życia rodziny


.         Gazetka domowa (wspólnie lub na zmianę z rodzicami i rodzeństwem)


.         Tworzenie map i planów (z opisem)

 

.        Zagadki, krzyżówki, rebusy

  Wypełnianie testów, uzupełnianie tekstów z lukami


(Zadania dla uczniów niepewnych swoich możliwości, słabo znających język, pierwsze próby samodzielnej pracy z tekstem, wspomagane przez dorosłych).

Wstawianie brakujących liter, sylab, wyrazów, części zdania; uzupełnianie zdań niedokończonych

 TWORZENIE KOMIKSÓW, SCENEK OBRAZKOWYCH, HISTORYJEK

Tworzenie dialogu, zabawa w komunikację

 PISANIE PAMIĘTNIKA, DZIENNIKA
(wybrane wydarzenia, atrakcyjne przeżycia własne lub bliskich, ilustracja, opis wrażeń związanych z różnymi przeżyciami).

Ćwiczenie formy czasu przeszłego, pamięci, wnioskowania i uogólniania

- Kolejne wydarzenia w jakimś okresie (np. weekendu, tygodnia); pomija się
czynności codzienne, powtarzające się.

Powyższe zadania są sprawdzianem i treningiem różnych umiejętności: wiedzy z różnych dziedzin, samodzielnego myślenia, umiejętności korzystania z tekstów zawartych w podręcznikach, słownikach, lekturach.
                                                          opr. MAŁGORZATA FOLKIERSKA – ŻUKOWSKA, logopeda

 

Zapraszamy do lektury informacji na temat

Międzynarodowego Dnia Głuchych

 

MIĘDZYNARODOWY DZIEŃ GŁUCHYCH

29 WRZEŚNIA (NIEDZIELA)

 

Święto jest obchodzone od 1958 roku w ostatnią niedzielę września. Utworzono je przez Światową Federację Głuchych (ang. World Federation of the Deaf, WFD. Później dzień ten został rozszerzony do całego tygodnia. Międzynarodowy Tydzień Głuchych (ang. International Week of the Deaf, IWD) upamiętnia powstanie organizacji we wrześniu 1951 roku.

Celem obchodów jest zwrócenie uwagi polityków, władz i społeczeństwa na osiągnięcia osób głuchych oraz na problemy, z jakimi na co dzień się spotykają. Organizacje i społeczności zrzeszające osoby niesłyszące zachęcane są do organizowania rozmaitych akcji budujących zrozumienie i poczucie solidarności oraz promujących równouprawnienie. Na świecie jest około 70 milionów osób głuchych, z czego blisko 80% mieszka w krajach rozwijających się, gdzie zwykle nie mogą liczyć na odpowiednią opiekę medyczną i wsparcie socjalne. Ogromnym problemem jest również edukacja dzieci niesłyszących i ich przygotowanie do dorosłego życia. Dlatego tak ważna jest troska o tzw. KULTURĘ GŁUCHYCH – określającą „zestaw wyuczonych zachowań i spostrzeżeń, które kształtują wartości i normy głuchych ludzi na podstawie podobnych lub wspólnie dzielonych doświadczeń.” Dzięki ciężkiej pracy i niesamowitym zdolnościom adaptacyjnym ludzkiego ciała wiele osób głuchych bardzo dobrze funkcjonuje we współczesnym świecie. Siłą rzeczy, wyostrzają się inne zmysły – jak wskazują badania, u osób niesłyszących od urodzenia lub wczesnego dzieciństwa neurony na siatkówce oka rozłożone są inaczej niż u osób zdrowych, umożliwiając lepsze widzenie boczne. Wiele wybitnych postaci na przestrzeni wieków udowodniło, że ludzi głuchych lub niedosłyszących istotnie niewiele ogranicza. Do tego grona należą m.in. Ludwig van Beethoven, Francisco Goya, Thomas Edison, a także Halle Berry czy Bill Clinton. Utrata słuchu jest najczęstszym uszkodzeniem narządów czucia na całym świecie. Ponad 275 milionów ludzi na całym świecie cierpi z powodu utraty słuchu lub głuchoty.

Z inicjatywy Światowej Organizacji Zdrowia 3 marca obchodzony jest Międzynarodowy Dzień dla Ucha i Słuchu (ang. International Day for Ear and Hearing).  Dzień ten ma na celu podniesienie świadomości i  stymulowanie działań na poziomie wspólnotowym w dziedzinie zdrowia ucha i słuchu. WHO ma na celu zapewnienie wsparcia technicznego dla państw członkowskich w zakresie rozwoju i wdrażania krajowych planów w celu zapewnienia podstawowej opieki zdrowotnej w zakresie chorób ucha i słuchu, jako część ich podstawowych systemów opieki zdrowotnej.

 

 

WARTO WIEDZIEĆ WIĘCEJ!

Dlaczego osoby z wadami słuchu mówią mniej wyraźnie lub posługują się gestami rąk (migami?)

Osoby słabosłyszące i niesłyszące mają ubytki słuchu różnego stopnia,  od bardzo lekkich do ciężkich, z resztkami słuchu lub nawet bez jakiegokolwiek słuchowego kontaktu ze  światem. Dlatego mowa foniczna bywa u nich bardzo zróżnicowana i wiele osób mówi niewyraźnie dla słyszących. Stopień zrozumiałości może się poprawić przy bliższym poznaniu i wolniejszej mowie, a aparaty słuchowe  znacznie poprawiają kontakt z osobami słyszącymi, nawet jeśli jest to tylko częściowe wsparcie odbioru dźwięków.

Osoby niesłyszące lepiej wyczuwają rytm i muzykę, dlatego wiele z nich dobrze tańczy a nawet gra na instrumentach.

Głusi uczą się mowy i języka polskiego, zdobywają wiedzę dzięki korzystaniu z aparatów słuchowych i specjalnych metod nauczania oraz porozumiewania się.

Język migowy jest naturalnym językiem osób głuchych, rozprzestrzenionym po całym świecie. Jest to ich język „domowy” ale również oficjalny i urzędowy, w krajach, które przyznały Głuchym prawa mniejszości językowej i kulturowej.  Polska dopiero w ostatnich latach wydala ustawę uznającą prawo do języka migowego w urzędach, nasze prawo pozwala też używać języka migowego w szkołach i takich miejscach, jak teatry, sale koncertowe czy inne miejsca publiczne. Dlatego czasami widzimy tłumaczy migowych w miejscach publicznych, na ważnych uroczystościach czy imprezach. Ale jeszcze wciąż jest to za mało, między innymi dlatego, że trzeba dopiero wykształcić odpowiednią kadrę ludzi a także okazać zrozumienie dla potrzeb osób niesłyszących.

Czy wiecie, że jeszcze w latach 80-tych w szkołach nie można było używać języka migowego w nauczaniu  dzieci głuchych? A w niektórych szkołach również obecnie niechętnie toleruje się ten język. Czy to sprawiedliwe? Głusi czują się niekiedy dyskryminowani, czyli pozbawiani swoich praw.

W Polsce nieliczne programy telewizyjne, np.  informacyjne  i  filmy,  mają tłumaczenie migowe, ale jest to niewystarczające. Tzw. ścieżka tekstowa nie zawsze jest skuteczną pomocą, gdyż znajomość języka polskiego często jest za mała, zwłaszcza u dzieci. Głusi dążą, przez swoje stowarzyszenia, związki i aktywnych przedstawicieli, do uzyskania pełni praw obywatelskich oraz szacunku dla ich kultury i dorobku wielu pokoleń.  Pozwoli to im włączyć się bardziej do życia społecznego, korzystania z kultury oraz da więcej możliwości nauki i pracy.

Język migowy może zastąpić mowę tym osobom, dla których jest to jedyna droga porozumiewania się.  Małe dzieci w głuchych rodzinach uczą się języka migowego od swoich rodziców i rodzeństwa, tak samo, jak słyszący w swoich rodzinach. Język przestrzenno – wizualny jest bardzo plastyczny i może wyrazić wszystko to, co języki foniczne, nie jest od nich uboższy ani gorszy. Wielu Głuchych uczy się też języka polskiego i języków obcych, zwłaszcza w piśmie i czytaniu.

Może warto się zrobić pierwszy krok?

Pomyślmy, jak postrzegamy i traktujemy osoby niesłyszące, spotykane w szkole, pociągu czy sklepie. Czy potrafimy wczuć się w położenie osoby, która ma problemy komunikacyjne, czy odsuwamy się z lękiem albo zawstydzeniem? A może potrzeba więcej odwagi dla przezwyciężenia niepewności?

Pierwsze kroki w usuwaniu barier proponujemy zrobić w naszej szkole. Chcielibyście przełamać stereotypowe podejście do inności, zrobić coś razem z kolegami niesłyszącymi, pokazać, że w gruncie rzeczy niczym się nie różnimy?

Czekamy na wasze inicjatywy, pomysły i projekty!

 

Opr. Małgorzata Folkierska – Żukowska (logopeda)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Garść ćwiczeń logopedyczno- językowych od p. Małgosi Żukowskiej, zapraszam do aktywnej lektury:)

- ćwiczenia słuchowe

- ćwiczenia z labiogramami i klockami literowymi

 

 

 

 

 

JSN Kido template designed by JoomlaShine.com
Our website is protected by DMC Firewall!